Co to jest miażdżyca i dlaczego wymaga kompleksowego leczenia?
Miażdżyca to przewlekły proces zapalny, w którym w ścianach tętnic odkładają się blaszki złożone z cholesterolu, lipoprotein, komórek zapalnych oraz tkanki włóknistej. Te zmiany prowadzą do zwężenia naczyń krwionośnych, co zwiększa ryzyko powikłań takich jak zawał serca czy udar mózgu. Głównym czynnikiem modyfikowalnym wpływającym na rozwój miażdżycy jest podwyższony poziom cholesterolu LDL. Jednak choroba ta wynika także z innych czynników ryzyka, takich jak nadciśnienie, palenie tytoniu, cukrzyca, otyłość, brak aktywności fizycznej, nieprawidłowa dieta czy przewlekły stres.
Leczenie miażdżycy nie opiera się na jednym preparacie, lecz na wieloaspektowej strategii łączącej zmianę stylu życia z farmakoterapią dopasowaną do indywidualnego ryzyka pacjenta.
Jak zmienić styl życia, aby wspomóc walkę z miażdżycą?
Podstawą zapobiegania i leczenia miażdżycy jest modyfikacja codziennych nawyków. Rzucenie palenia i unikanie biernego palenia to krok niezbędny do zmniejszenia uszkodzeń ścian naczyń. Dieta powinna być bogata w warzywa, owoce, rośliny strączkowe, pełne ziarna, ryby, orzechy oraz oliwę z oliwek, a jednocześnie ograniczać tłuszcze nasycone i trans, żywność wysokoprzetworzoną oraz nadmiar cukrów.
Regularna aktywność fizyczna, obejmująca ćwiczenia aerobowe oraz siłowe dostosowane do stanu zdrowia, pomaga utrzymać prawidłową masę ciała oraz poprawić profil lipidowy. Równocześnie należy kontrolować ciśnienie tętnicze, poziom glukozy oraz cholesterol, aby odpowiednio wcześnie reagować na nieprawidłowości.
Jakie leki stosuje się w leczeniu miażdżycy?
Farmakoterapia miażdżycy koncentruje się przede wszystkim na obniżaniu poziomu LDL. Statyny pozostają podstawą leczenia, ponieważ skutecznie hamują syntezę cholesterolu w wątrobie i zwiększają wychwyt LDL z krwi. Dobór dawki jest indywidualny i zależy od całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego oraz tolerancji leku.
Gdy statyny nie wystarczają lub są przeciwwskazane, do terapii dołącza się ezetymib, który ogranicza wchłanianie cholesterolu w jelitach. W przypadku bardzo wysokiego ryzyka lub gdy cele LDL nie są osiągane, stosuje się inhibitory PCSK9, takie jak alirokumab czy ewolokumab. Działają one poprzez zwiększenie usuwania LDL przez wątrobę.
Dla osób nietolerujących statyn lub z niedostatecznym efektem, dostępny jest także kwas bempediowy, hamujący syntezę cholesterolu innym mechanizmem. W wybranych przypadkach, np. u pacjentów z rodzinną hipercholesterolemią, możliwe jest wdrożenie leczenia specjalistycznego.
Jakie są cele leczenia i jak oceniać ryzyko?
Wartości docelowe LDL zależą od indywidualnego ryzyka pacjenta. Dla osób z bardzo wysokim ryzykiem najczęściej celem jest obniżenie LDL poniżej 55 mg/dl oraz redukcja o minimum 50% względem wartości wyjściowej. Osoby z wysokim ryzykiem powinny dążyć do poziomu poniżej 70 mg/dl, a przy umiarkowanym ryzyku – poniżej 100 mg/dl.
Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego opiera się na wynikach badań takich jak lipidogram, pomiar ciśnienia tętniczego, glukozy oraz ocena funkcji nerek i wątroby. W Europie stosuje się narzędzia takie jak SCORE2 i SCORE2-OP, które pomagają przewidzieć 10-letnie ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych u osób bez wcześniejszych incydentów.
Jak postępować w przypadku nietolerancji statyn?
Nietolerancja statyn nie oznacza automatycznie całkowitego zaprzestania leczenia. Przed podjęciem decyzji należy dokładnie ocenić związek objawów z lekiem oraz wykluczyć inne przyczyny dolegliwości. Można rozważyć obniżenie dawki, zmianę rodzaju statyny lub zastosowanie schematów naprzemiennych. W takich sytuacjach ważna jest ścisła współpraca z lekarzem prowadzącym.
Nowoczesne kierunki leczenia miażdżycy
Rozwój terapii przeciwmiażdżycowych obejmuje nowe leki długodziałające, takie jak inklisiran oparty na technologii siRNA, który podawany jest zwykle dwa razy w roku i skutecznie obniża poziom PCSK9, a tym samym LDL. Takie rozwiązania mogą zwiększyć wygodę terapii i poprawić jej skuteczność, zwłaszcza u pacjentów z bardzo wysokim ryzykiem.
W przypadku skrajnie wysokiego ryzyka, na przykład przy wielołożyskowej chorobie naczyń lub przy kolejnych incydentach pomimo intensywnego leczenia, celem może być obniżenie LDL nawet poniżej 40 mg/dl. Terapia taka wymaga zaawansowanej opieki specjalistycznej i ścisłego monitorowania.
Podsumowując, skuteczne leczenie miażdżycy wymaga indywidualnego podejścia, łączącego modyfikację stylu życia z odpowiednio dobranym leczeniem farmakologicznym, którego celem jest znaczące obniżenie poziomu cholesterolu LDL i minimalizacja ryzyka poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych.
Wykorzystane materiały
- https://www.escardio.org/static-file/Escardio/Guidelines/Products/Slide%20sets/2025/2025%20official%20slides_Dyslipidaemias.pdf
- https://www.escardio.org/news/news-room/congress-news/2025-focused-update-dyslipidaemias/
- https://eas-society.org/publications/guidelines/2025-focused-update-of-the-2019-esc-eas-guidelines-for-the-management-of-dyslipidaemias/
- https://link.springer.com/article/10.1007/s00059-025-05354-6?error=cookies_not_supported&code=9e7eadd7-ee9d-471b-8a83-f7593f2fa4b9
- https://www.escardio.org/communities/councils/cardiology-practice/education/cardiopractice/what-is-new-in-the-2025-focused-update-of-the-2019-esc-eas-guidelines-for-the-m/